सूचना | सूचना || सूचना ||

प्रस्तुत बिषयमा आज मिति २०७९ साल साउन १७ गतेका दिन यस श्री नेपाल राष्ट्रिय आधारभूत बिद्यालय घारिवन २०७९|०४|१५ गतेको कर्णाली परदेश सरकारको नाग पंचमीमा बिदा दिने निर्णय अनुसार १ दिन बिद्यालय बन्द रहने जानकारी यसै सूचना शाथ सम्जापूर्नण बिद्यार्थीहरु तथा अभिभावक जिउहरुमा जानकारी गराउदछौ |

बिद्यालय परिवार

एजेन्सी । श्रावन कृष्ण पंचमी वा र श्रावन शुक्ला पंचमी यी दुई मितिहरूमा नाग पंचमी तिहार मनाईन्छ। बिहार, बंगाल, उड़ीसा, राजस्थान, का मानिसहरूले यस उत्सवलाई कृष्ण पक्षमा मनाएका छन । यस वर्ष यो पर्व हिजो अर्थात दुई अगस्टमा थियो । देशका थुप्रै भागहरूमा १५ अगस्तमा नाग पंचमी मनाइन्छ । यस अवसरमा, सर्पलाई स्तनपान गराउने परप्परा लामो समयदेखि चलि आएको छ आज हामी यसै विषयका बारेमा जानकारी दिनेछौं ।

१ भविष्य पुराणमा नागपुजाको महत्व

भविष्य पुराण को पाँचौं प्रकरणमा नागपुरजा र सर्पको खाना खाने उल्लेख गरिएको छ। मानिन्छ कि साउनको महिना, नाग देवताको उपासना र नाग पंचमी दिवसमा दुध चढाउदा, नाग देवीहरू खुसी हुन्छन । यो पनि मानिन्छ कि सर्प को पूजा भोजन र धन देखि भरिएको छ। तर विज्ञानले विश्वास गर्छ कि सर्पलाई दुध पिलाउनु उसका लागि लाभदायक होईन ।

२ सापलाई दुध पिलाउने धार्मिक विश्वास

नागपंचमीको दिन सापलाई दुध पिलाउने हाम्रो पुरानो धार्मिक परम्परा रहि आएको छ । यस दिन, सपरेहरु घरघरमा घुमेर नागको दर्शन गराउँछन र भिक्षा माग्छन । भक्तहरूले सर्पलाई दूध दान गर्दछन् र सपारेहरुलाई दान गर्छन्।

३ विज्ञान भन्छ सर्पलाई दुध पिलाउनु खतरनाक छ

विज्ञानको अनुसार,सापहरु स्तनधारी जनवार होईनन त्यसैले यिनीहरुलाई दुध पिलाउनु हुँदैन । रेप्‍टाइल दूध पचाउन सक्दैनन्, र त्यस्तो अवस्थामा, धेरै पटक तिनीहरू मर्छन्। सापलाई दुध पिलाउदा उसलाई संक्रमण हुन सक्छ र अन्त्यमा मर्न सक्छ ।

४ सापलाई दुध पिलाउनु यस कारण ठिक छैन

पशु चिकित्सक मान्छन कि : सापको पाचन प्रणाली यस्तो छैन कि यसले दूध पचाउन सक्छ। साप एक चिसो रगत र गैर शाकाहारिक रेप्टाइल जिव हो। दूधको सेवन स्तनधारीहरुले गर्छन यसो गर्दा, मानिसहरू आफ्नो नागको उपासना गर्नुको सट्टामा हानिकारक गराइरहेका हुन्छन ।

५ नागपंचमी भन्दा पहिले यस्तो हुन्छ

नाग पंचमी भन्दा डेढ महिना पहिले जंगलमा गएर सापलाई समातेर ल्याउने गरिन्छ । त्यस पछि, तिनीहरू धेरै भोटे र भोका हुन्छन , र धेरै चोटि तिनीहरूका दाँत पनि निकाल्ने गरिन्छ । किनभने कि तिनीहरूले काट्न सक्दैनन्। एक महिना यसरी रहनाले सापको मांसपेशी कमजोर हुन्छ पछि शरीर सुक्छ। लामो समय भोक र तिर्खाको अभावमा रहनु पर्ने भएको हुनाले सर्पलाई नागपंचमीको दिन दुध पिलाइन्छ र उसले दुध पनि पिउछ तर यो उसका लागि निकै हानिकारक साबित हुन जान्छ ,

६ नागपंचमी उत्सवको मान्यता यस्तो छ

नागापंचमी मा रुद्राभिषेक गर्नु धेरै महत्त्वपूर्ण छ। भगवान शिवको आशीर्वादको रूपमा, साप पृथ्वीलाई सन्तुलन गर्दै मानव जीवनको रक्षा गर्दै आएको कुरा शास्त्रमा उल्लेख गरिएको छ त्यहि धार्मिक विश्वासका कारण नाग पंचमी मनाउने गरिएको छ ।

यो पनि पढ्नुहोस्

नाग पूजाको परम्परा अत्यन्त प्राचीन हो र नाग अत्यन्त विषैला भएको कारणले नै यसबाट वचन यस प्रकारको जन्तुलाई पूजा गर्ने चलन रहि आएको बुझिन्छ । हरफा र महेन्मोदारोको इन्दस भैली सभ्यताको प्रमाणबाट यो थाहा हुन्छ कि त्यस वखतमा पनि व्यक्तिहरुको केही समूह यस्ता थिए जो नागदेवताको पूजा गर्दथे । नेपालमा कर्काेटक नाग अत्यन्त प्रसिद्ध एवं लोक प्रिय नागदेवता मानिएको छ । भनिन्छ जब मंजुश्री अथवा भगवान विष्णु नेपालको खाल्टोलाई पहाड़मा बाटो बनाई सम्पूर्ण क्षेत्रलाई डुबाइ दिए र सम्पूर्ण नागहरु त्यसको पानीमा वगी हाले अनि करकोटक नाग मात्र बाँचेको थियो ।

नेपालमा अनन्त, वासुकी, तक्षक, कर्कोट, शंख, पदम, महापदम आदिको स्मरण गर्दै नाग पंचमीको दिन पूजा गर्ने परम्परा रही आएको छ । भक्तपुरको पाँच टाउको कल्पेश्वर नाग, काठमाडौको घोड़े नाग, इटुम्बहालको जल नाग, टेकूको टेकू नाग, ठमेलको गल्को पाखाको हरिनाग, थानकोटको नाग ढुङ्गा, टुड़ी खेलको मीननाग र पशुपतिनाथको द्वारपालका रुपमा पूज्य वासुकीनागको पनि नाग पंचमीको दिन भव्य रुपमा पूजा गर्ने चलन रहेको देखिन्छ । यसबाट के देखिन्छ भने नेपाल उपत्यकामा पनि नाग देवता अत्यन्त श्रद्धाका साथ पूजा गर्ने प्रथा पनि रहेको छ । मिथिलाञ्चल श्रावणको कृष्णपक्ष र शुक्लपक्ष दुवैको पंचमी तिथिमा केही परिवारहरुले कृष्णपक्षमा त केही परिवार शुक्ल पक्षमा नाग पंचमी मनाउने गर्दछन । विषहराको पाँच बहिनाहरुलाई प्रायः कुलदेवीको रुपमा पनि पूजा गर्ने गरिएको देखिन्छ भने नागपंचमीको दिन माटोको पाँचवटा थुम (ढि़स्को जस्तो) बनाइ धानको लावा, दुध र दुवोले पनि पूजा गर्ने चलन रहेको पाइन्छ । नागपंचमीको दिन घरहरुको भित्तामा गोवरले नाग लेख्ने र बेलुका धानको लावालाई मन्त्रले अभिमन्त्रित गरी प्रत्येक घरमा छर्ने परम्परा पनि रहेको देखिन्छ । यसको अतिरिक्त श्रावण मासमा मनाइने मधुश्रावणीमा पनि मधुश्रावणी व्रत गर्ने महिलालाई नाग नागिनको जन्मको कथा तथा अन्य कथाहरु पनि सुनाइने गरिन्छ । मधुश्रावणीमा गौरी शंकरको मुख्य रुपमा आराधना गरिन्छ तर महाशिव नाग प्रेमी भएकोले उनको गलामा भयंकर नागहरुको माला धारण गरिएको कारणले पनि नागको कथा सुन्ने परम्परा रहेको बुझिन्छ । यति मात्र होइन भगवान गणेश पनि नाग वाण अर्थात नागको वाण धारण गर्नु हुन्छ । नाग हाम्रो समाजमा लोक संस्कृतिमा यस रुपले पूजित छन कि यसको चर्चा लोककथा, लोकगीत, लोककलामा पनि भेटन सकिन्छ । नाग पंचमी र अनन्त चर्तुदशी यसै नाग संस्कृतिसँग सम्बन्धित भएकोले नै यी तिथिहरुमा दुध र धानको लावा एवं अन्य वस्तुहरु अर्पण गर्ने परम्परा रहेको छ ।

-साभार जनबोलि डटकम 

- जनकपुर टुडे